Odpowiedzialność za prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości lub po użyciu alkoholu

W samym 2019 roku Policja zatrzymała ponad 111 tysięcy kierowców prowadzących po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. Doprowadzili oni do niemalże 2 tysięcy wypadków, w których zginęło 180 osób, a ponad 2 tysiące zostało rannych. Szacuje się, że blisko 1/3 polskich kierowców mogła świadomie lub nieświadomie prowadzić samochód w stanie nietrzeźwości. Skala problemu jest zatem poważna.

Poważne są także konsekwencje karne grożące za jazdę pod wpływem alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. Zgodnie z art. 115 § 16 Kodeksu karnego stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu przekracza 0,5 promila we krwi lub 0,25 mg w 1 dm3 wydychanego powietrza albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. W świetle art. 178a § 1 kk kierowca prowadzący pojazd w stanie nietrzeźwości popełnia przestępstwo.

Za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości grożą: grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 2. Należy pamiętać również o środkach karnych stosowanych obligatoryjnie wobec nietrzeźwych kierowców. Niezależnie od grzywny, kary ograniczenia wolności czy kary pozbawienia wolności wymierzonej za popełnione przestępstwo, sąd na podstawie art. 42 § 2 kk obowiązkowo orzeka wobec nietrzeźwego kierowcy zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres, co najmniej 3 lat. Dodatkowo, na podstawie art. 43a § 2 kk nietrzeźwy kierowca jest obligatoryjnie zobowiązany do wpłaty co najmniej 5000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Ustawodawca przewidział znacznie cięższe konsekwencje karne dla nietrzeźwych kierowców ponownie popełniających to samo przestępstwo. Zgodnie z brzmieniem art. 178a § 4 kk nietrzeźwy kierowca uprzednio prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Należy pamiętać, że w wyniku wprowadzenia przez polskiego ustawodawcę zasady „zero tolerancji” dla nietrzeźwych kierowców, na podstawie art. 69 § 4 kk sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec nietrzeźwego kierowcy jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Popularne „zawiasy” nie wchodzą tutaj zatem w grę. Dodatkowo, na podstawie art. 42 § 3 kk wobec takiego sprawcy obligatoryjnie orzeka się dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów oraz zobowiązuje się go na podstawie art. 43a § 2 kk do wpłaty co najmniej 10.000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Dopiero po upływie 10 lat kierowca ma prawo ubiegać się o prawo prowadzenia pojazdów wyposażonych w blokadę alkoholową na podstawie art. 182a Kodeksu Karnego Wykonawczego.

Czy da się zatem uniknąć więzienia za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości? W przypadku pierwszego skazania, zamiast kary pozbawienia wolności możliwe jest orzeczenie grzywny lub kary ograniczenia wolności, co wynika z samej treści art. 178a § 1 kk. Zgodnie z wyrażoną w art. 58 § 1 kk zasadą prymatu kar wolnościowych, co do zasady nietrzeźwy kierowca skazany po raz pierwszy nie trafi raczej do więzienia. W przypadku nietrzeźwych kierowców ponownie popełniających to samo przestępstwo, sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana. Jedynym właściwie sposobem na uniknięcie więzienia jest w ich wypadku zastosowanie przywileju wynikającego z art. 37a § 1 kk. Przewiduje on możliwość orzeczenia grzywny lub kary ograniczenia wolności zamiast kary pozbawienia wolności w przypadku przestępstw zagrożonych karą więzienia do lat 8, a zatem także w przypadku ponownego prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości. To, czy przepis ten znajdzie w konkretnym przypadku zastosowanie zależy od całokształtu okoliczności sprawy i dobrej woli sądu.

Poza odpowiedzialnością karną za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, ustawodawca przewidział także odpowiedzialność wykroczeniową za prowadzenie pojazdu w stanie po użyciu alkoholu. W świetle art. 46 ust. 2 ustawy o  wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi od 0,2 do 0,5 promila we krwi lub od 0,1 do 0,25 mg w 1 dm3 wydychanego powietrza lub prowadzi do takiego stężenia. Na podstawie art. 87 § Kodeksu Wykroczeń kierowca znajdujący się w stanie po użyciu alkoholu podlega karze aresztu albo grzywny nie niższej niż 50 złotych. Wobec takiego kierowcy dodatkowo orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów na okres od 6 miesięcy do lat 3.